این مقاله با مرور جامع ادبیات علمی و صنعتی، نقش بنیادی شبکه‌های نسل ششم (6G) را در تحقق اینترنت لمسی بررسی می‌کند. اینترنت لمسی با هدف انتقال حس لمس، حرکت و بازخورد در لحظه، نیازمند تأخیر کمتر از یک میلی‌ثانیه، قابلیت اطمینان در سطح %99.999، بازده انرژی بالا و اتصال انبوه دستگاه‌ها است. فناوری‌های توانمندساز اصلی شامل هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، رایانش لبه و مه، ارتباطات تراهرتز، آنتن‌های هوشمند انبوه (UM-MIMO)، سطوح بازتابنده هوشمند (RIS) و ارتباطات دوبلکس کامل (Full-Duplex) هستند. این فناوری‌ها با فراهم‌سازی ارتباطات فوق سریع و پایدار، بستر تجربه‌های تعاملی و چندحسی را برای تحقق کامل اینترنت لمسی و تعامل بی‌درنگ انسان و ماشین مهیا می‌سازند. در بخش کاربردی، مقاله به تحول‌آفرینی 6G در حوزه‌هایی چون جراحی و پزشکی از راه دور، خودروهای خودران و حمل‌ونقل هوشمند، اینترنت صنعتی اشیا (IIoT) و صنعت 5.0، آموزش مجازی مبتنی بر واقعیت افزوده و مجازی، و سرگرمی‌های غوطه‌ور در متاورس می‌پردازد. در پایان، نویسندگان چالش‌هایی چون حفظ امنیت و حریم خصوصی در ارتباطات حسی، فشرده‌سازی داده‌های چندبُعدی لمسی، استانداردسازی جهانی، و نیاز به معماری‌های بومی هوش مصنوعی را مطرح کرده و بر لزوم پژوهش‌های آینده در زمینه کاهش تأخیر، مدیریت منابع هوشمند، و ادغام کامل فناوری‌های تراهرتز و محاسبات لبه برای تحقق عملی اینترنت لمسی مبتنی بر 6G تأکید می‌کنند.
Rahimi sayar M Y, Chahardoli M. The Role of 6G in the Tactile Internet and Haptic Communication: A Review of Requirements and Enabling Technologies. 3 2026; 4 (10) : 2 URL: http://jiis.iauh.ac.ir/article-1-58-fa.html
رحیمی سیار مهدی یار، چهاردولی مصطفی. نقش 6G در اینترنت لمسی و ارتباط هاپتیک: مروری بر نیازمندی ها و فناوری های توانمندساز. 1. 1404; 4 (10) :11-16
