fa نقش 6G در اینترنت لمسی و ارتباط هاپتیک: مروری بر نیازمندی ها و فناوری های توانمندساز تخصصي Special پژوهشي Research این مقاله با مرور جامع ادبیات علمی و صنعتی، نقش بنیادی شبکه‌های نسل ششم (6G) را در تحقق اینترنت لمسی بررسی می‌کند. اینترنت لمسی با هدف انتقال حس لمس، حرکت و بازخورد در لحظه، نیازمند تأخیر کمتر از یک میلی‌ثانیه، قابلیت اطمینان در سطح %99.999، بازده انرژی بالا و اتصال انبوه دستگاه‌ها است. فناوری‌های توانمندساز اصلی شامل هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، رایانش لبه و مه، ارتباطات تراهرتز، آنتن‌های هوشمند انبوه (UM-MIMO)، سطوح بازتابنده هوشمند (RIS) و ارتباطات دوبلکس کامل (Full-Duplex) هستند. این فناوری‌ها با فراهم‌سازی ارتباطات فوق سریع و پایدار، بستر تجربه‌های تعاملی و چندحسی را برای تحقق کامل اینترنت لمسی و تعامل بی‌درنگ انسان و ماشین مهیا می‌سازند. در بخش کاربردی، مقاله به تحول‌آفرینی 6G در حوزه‌هایی چون جراحی و پزشکی از راه دور، خودروهای خودران و حمل‌ونقل هوشمند، اینترنت صنعتی اشیا (IIoT) و صنعت 5.0، آموزش مجازی مبتنی بر واقعیت افزوده و مجازی، و سرگرمی‌های غوطه‌ور در متاورس می‌پردازد. در پایان، نویسندگان چالش‌هایی چون حفظ امنیت و حریم خصوصی در ارتباطات حسی، فشرده‌سازی داده‌های چندبُعدی لمسی، استانداردسازی جهانی، و نیاز به معماری‌های بومی هوش مصنوعی را مطرح کرده و بر لزوم پژوهش‌های آینده در زمینه کاهش تأخیر، مدیریت منابع هوشمند، و ادغام کامل فناوری‌های تراهرتز و محاسبات لبه برای تحقق عملی اینترنت لمسی مبتنی بر 6G تأکید می‌کنند. This paper provides a comprehensive review of academic and industrial literature to examine the fundamental role of sixth-generation (6G) networks in realizing the Tactile Internet. Designed to transmit the sense of touch, motion, and real-time feedback, the Tactile Internet requires latency below one millisecond, reliability at the 99.999% level, high energy efficiency, and massive device connectivity.<br> <br> The key enabling technologies include artificial intelligence and machine learning, edge and fog computing, terahertz communications, ultra-massive MIMO (UM-MIMO), reconfigurable intelligent surfaces (RIS), and full-duplex communications. Together, these technologies provide ultra-fast and highly reliable connections that form the foundation for interactive, multisensory experiences, enabling seamless and real-time human&ndash;machine interaction and the full realization of the Tactile Internet.<br> <br> In its application section, the paper explores how 6G can revolutionize fields such as remote surgery and telemedicine, autonomous vehicles and intelligent transportation systems, the Industrial Internet of Things (IIoT) and Industry 5.0, immersive virtual and augmented reality&ndash;based education, and metaverse entertainment experiences.<br> Finally, the authors discuss key challenges, including ensuring security and privacy in sensory communications, compressing multidimensional tactile data, achieving global standardization, and developing localized AI architectures. The paper concludes by emphasizing the need for future research focused on ultra-low latency, intelligent resource management, and the seamless integration of terahertz technologies with edge computing to enable the practical deployment of a 6G-based Tactile Internet. نسل ششم (6G), اینترنت لمسی, تأخیر فوق‌العاده کم, رایانش لبه, هوش مصنوعی, تراهرتز, فناوری‌های توانمندساز Sixth Generation (6G), Tactile Internet, Ultra-Low Latency, Edge Computing, Artificial Intelligence, Terahertz, Enabling Technologies 11 16 http://jiis.iauh.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-57-1&slc_lang=fa&sid=1 Mahdi yar Rahimi sayar مهدی یار رحیمی سیار mahdiyar.rahimisayar@iau.ir 1003194753284600246 1003194753284600246 Yes Islamic Azad University, Hamedan Branch دانشگاه ازاد اسلامی، واحد همدان mostafa Chahardoli مصطفی چهاردولی 1003194753284600247 1003194753284600247 No Islamic Azad University, Hamedan Branch دانشگاه ازاد اسلامی، واحد همدان