fa استفاده از بلاکچین برای بهبود امنیت در شبکه‌های سنسور بی‌سیم و اد هاک تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:inter-ideograph"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span lang="AR-SA" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">شبکه‌های حسگر بی‌سیم</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"> (WSN) </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">به دلیل ماهیت توزیع‌شده و محدودیت منابع سخت‌افزاری، با چالش‌های امنیتی متعددی مواجه‌اند. فناوری بلاک‌چین، با فراهم‌سازی یک دفترکل غیرقابل‌تغییر و توزیع‌شده، می‌تواند نقش مؤثری در ارتقای امنیت این شبکه‌ها ایفا کند. از سوی دیگر، الگوریتم‌های یادگیری ماشین</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"> (ML) </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">نیز در شناسایی تهدیدات و ناهنجاری‌های امنیتی نقش بسزایی دارند. در این مقاله، روش‌های نوین پیشنهادی جهت بهبود امنیت</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"> WSN</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، شامل فناوری بلاک‌چین، یادگیری ماشین، ترکیب این دو</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"> (BC-ML) </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">و همچنین قراردادهای هوشمند مورد بررسی قرار گرفته‌اند. در ابتدا، معماری و اصول عملکرد هر یک از این روش‌ها تحلیل شده و سپس مزایا، معایب و چالش‌های اجرایی آن‌ها بررسی می‌شود. همچنین، مقایسه‌ای از این روش‌ها بر پایه معیارهایی مانند دقت، پیچیدگی محاسباتی و مقیاس‌پذیری ارائه شده است. در پایان نیز مسیرهای تحقیقاتی آینده و چالش‌های پیشِ‌رو در زمینه توسعه راهکارهای امنیتی کارآمد برای</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"> WSN </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">مرور می‌گردد. نتایج نشان می‌دهد که ترکیب بلاک‌چین و یادگیری ماشین، با وجود پتانسیل بالای خود در افزایش امنیت این شبکه‌ها، همچنان با چالش‌هایی نظیر سربار محاسباتی و مدیریت داده روبه‌روست که نیازمند راه‌حل‌های بهینه‌سازی هستند</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%">.</span></span></span></span></span></span></span></span><br> <br> &nbsp; <span style="font-size:7pt"><span style="text-justify:inter-ideograph"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Cambria,serif"><span style="font-size:12.0pt">Wireless sensor networks (WSNs) face numerous security challenges due to their distributed nature and limited hardware resources. Blockchain technology, by providing an immutable and distributed ledger, can play an effective role in enhancing the security of these networks. On the other hand, machine learning (ML) algorithms also play a significant role in identifying security threats and anomalies. In this paper, new methods proposed to improve WSN security, including blockchain technology, machine learning, their combination (BC-ML), and smart contracts, are reviewed. First, the architecture and operating principles of each of these methods are analyzed, and then their advantages, disadvantages, and implementation challenges are reviewed. Also, a comparison of these methods is presented based on criteria such as accuracy, computational complexity, and scalability. Finally, future research directions and challenges in developing efficient security solutions for WSNs are reviewed. The results show that the combination of blockchain and machine learning, despite its high potential in increasing the security of these networks, still faces challenges such as computational overhead and data management that require optimization solutions.</span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Nazanin""></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; شبکه‌های حسگر بی‌سیم, امنیت, بلاک‌چین, یادگیری ماشین, قراردادهای هوشمند, مقیاس‌پذیری. Wireless sensor networks, security, blockchain, machine learning, smart contracts, scalability 1 8 http://jiis.iauh.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-44-5&slc_lang=fa&sid=1 mohammadali haririan محمدعلی حریریان Ma.haririan@iau.ir 1003194753284600276 1003194753284600276 Yes گروه مهندسی کامپیوتر، واحد همدان ، دانشگاه آزاد اسلامی ، همدان ، ایران ali ezzati علی عزتی ali.ezzati8482@iau.ir 1003194753284600277 1003194753284600277 No گروه مهندسی کامپیوتر، واحد همدان ، دانشگاه آزاد اسلامی ، همدان ، ایران